Likwidacja
Mechanizm w protokołach DeFi zamykający lub redukujący pozycję pożyczkową, gdy health factor spada poniżej 1. Zewnętrzny likwidator spłaca część lub całość długu pożyczkobiorcy i odbiera w zamian część collateralu powiększoną o premię likwidacyjną.
Dlaczego likwidacje są permissionless
Protokół lendingowy jak Aave nie ma własnego zespołu monitorującego pozycje i wywołującego likwidacje. Zamiast tego udostępnia publicznie wywoływalną funkcję: każdy adres może zainicjować likwidację kwalifikowalnej pozycji i zarobić na tym. To incentyw do działania – likwidator musi pokryć gas i ryzyko, ale w zamian dostaje premię.
W praktyce likwidacje prowadzą wyspecjalizowane boty działające 24/7. Monitorują one wszystkie otwarte pozycje przez The Graph lub bezpośrednie wywołania RPC, obliczają health factor w czasie rzeczywistym i wysyłają transakcje likwidacji natychmiast po przekroczeniu progu. Boty konkurują ze sobą przez priority fee (napiwki) i nierzadko korzystają z MEV-Boost, żeby mieć gwarancję pierwszeństwa.
Bonus likwidacyjny i flash loans
Bonus likwidacyjny (ang. liquidation bonus) to premia, którą likwidator dostaje ponad spłaconą kwotę długu. Dla ETH w Aave wynosi 5%: jeśli likwidator spłaca 1000 USD długu, dostaje 1050 USD wartości ETH jako collateral. Te 50 USD po odliczeniu gasu to zysk likwidatora.
Wielu likwidatorów korzysta z flash loans, by nie potrzebować własnego kapitału. Schemat: pożycz 1000 USDC flash loan → spłać dług pożyczkobiorcy → odbierz 1050 USD ETH collateralu → sprzedaj 1000 USD ETH za USDC na DEX → spłać flash loan → zachowaj 50 USD zysku. Wszystko w jednej transakcji, bez ryzyka kierunkowego.
Częściowa kontra pełna likwidacja
- HF nieznacznie poniżej 1 (np. 0.99)
- Częściowa likwidacja – do 50% długu może być zlikwidowane (close factor). Cel: przywrócić health factor powyżej 1 przez usunięcie części długu bez konieczności zamykania całej pozycji.
- HF znacząco poniżej 1 (np. 0.90)
- Pełna likwidacja – do 100% długu może być zlikwidowane. Pozycja jest zbyt niebezpieczna dla częściowej interwencji.
- Close factor w Aave
- Dokładny próg i close factor zależy od parametrów rynku i wersji protokołu. Kluczowa zasada: im głębiej health factor spada poniżej 1, tym więcej pozycji może być zlikwidowane.
Kaskada likwidacji
Kaskada likwidacji to zjawisko, które nasilało się podczas największych kryzysów rynkowych DeFi. Mechanizm: gwałtowny spadek ceny sprawia, że wiele pozycji jednocześnie przekracza próg likwidacji → boty sprzedają collateral na DEX-ach → sprzedaż obniża cenę collateralu → kolejne pozycje stają się likwidowalne → więcej sprzedaży → głębszy spadek ceny.
Kaskady były szczególnie dotkliwe w marcu 2020 r. (Black Thursday) i w maju 2022 r. (krach LUNA). Protokoły odpowiedziały bardziej konserwatywnymi parametrami LTV, większą dywersyfikacją dopuszczalnych collaterali i poprawą projektu oracle. Użytkownik może minimalizować ryzyko przez utrzymywanie wysokiego health factor i unikanie collaterali o słabej płynności rynkowej.
Najczęstsze błędy
- Przekonanie, że 'zdążę zareagować ręcznie' przy niskim health factor. Boty likwidacyjne działają w ciągu sekund lub minut. Ręczne zarządzanie w czasie kryzysu jest bardzo trudne.
- Brak alertów monitorujących health factor. Większość platform (Aave dashboard, DeFi Saver, Instadapp) oferuje alerty – konfiguracja to kwestia minut.
- Mylenie likwidacji z katastrofą. Przy 5% premii tracisz 5% wartości zlikwidowanej części collateralu – nie całą pozycję. Boli, ale to nie jest zero.
- Ignorowanie kumulatywnego efektu: wielokrotne likwidacje przy granicy progu przez skakanie w górę i w dół health factor wokół 1 mogą kumulatywnie kosztować kilka bonusów.