AMM
Model zdecentralizowanej giełdy, w którym cena swapu wynika z reguł smart kontraktu i sald w puli płynności, a nie z klasycznego order booka.
Czym jest AMM
AMM, czyli automated market maker, to mechanizm znany z DEX-ów takich jak Uniswap. Zamiast składać zlecenie do order booka, wymieniasz tokeny bezpośrednio z pulą płynności.
Pula zawiera dwa lub więcej aktywów dostarczonych przez liquidity providerów. Smart kontrakt określa, ile jednego tokena musisz dodać do puli, żeby otrzymać określoną ilość drugiego.
Dzięki temu handel może działać onchain bez centralnego market makera. Cenę ustala matematyka puli, a nie animator rynku po drugiej stronie transakcji.
Jak działa wzór x * y = k
Najbardziej klasyczny model, znany z Uniswap v2, używa wzoru x * y = k. x to ilość pierwszego tokena w puli, y to ilość drugiego tokena, a k ma pozostać stałe po swapie, pomijając opłaty.
Jeśli kupujesz ETH z puli ETH/USDC, zabierasz z puli część ETH i dodajesz USDC. Im większy swap względem wielkości puli, tym mocniej zmieniasz proporcje i tym gorszą cenę dostajesz.
Ta zmiana ceny w trakcie transakcji to price impact. W interfejsach użytkownik często widzi ją razem ze slippage, czyli różnicą między oczekiwaną ceną a możliwym wykonaniem.
Najważniejsze elementy AMM
- Pula płynności
- Zestaw aktywów, z którymi handlują użytkownicy. Zastępuje drugą stronę order booka.
- Liquidity provider
- Użytkownik dostarczający aktywa do puli w zamian za udział w opłatach.
- Swap
- Wymiana jednego tokena na drugi według ceny wynikającej ze stanu puli.
- Price impact
- Wpływ twojej transakcji na cenę w puli. Rośnie, gdy trade jest duży względem płynności.
- Fee tier
- Poziom opłaty pobieranej od swapu i przekazywanej do LP według zasad protokołu.
Skąd LP biorą yield
Liquidity providerzy wpłacają aktywa do puli. Gdy traderzy wykonują swapy, protokół pobiera opłatę, a część tej opłaty trafia do LP zgodnie z ich udziałem.
To źródło yield nie jest jednak darmowe. LP bierze na siebie ryzyko zmiany ceny aktywów, impermanent loss, ryzyko smart kontraktów i czasem konieczność aktywnego zarządzania pozycją.
W concentrated liquidity, znanym z Uniswap v3, LP wybiera zakres cen, w którym jego kapitał pracuje. Może to zwiększyć efektywność kapitału, ale też zwiększa złożoność pozycji.
Co użytkownik powinien sprawdzać przed swapem
AMM może wyglądać prosto w UI, ale kilka parametrów bezpośrednio wpływa na wynik transakcji.
- Price impact, zwłaszcza przy mało płynnych tokenach.
- Slippage tolerance, czyli maksymalne dopuszczalne pogorszenie ceny.
- Trasę swapu, jeśli router przechodzi przez kilka pul.
- Opłatę sieciową, czyli gaz.
- Czy token nie ma nietypowej logiki transferu, podatku od transakcji albo ryzyka honeypota.
Przykład price impact
- Pula ma 100 ETH i 200 000 USDC, więc cena orientacyjna wynosi 2000 USDC za ETH.
- Chcesz kupić 10 ETH z tej puli.
- Po zabraniu 10 ETH z puli zostaje 90 ETH, więc trzeba dodać więcej niż 20 000 USDC, aby utrzymać wzór
x * y = k. - Efektywna cena twojego zakupu jest gorsza niż cena początkowa.
- To właśnie price impact wynikający z wielkości transakcji względem puli.
Najczęstsze błędne założenia
- AMM nie działa jak zwykła giełda z order bookiem.
- Duży APY dla LP nie oznacza automatycznie dobrego wyniku po impermanent loss.
- Niska opłata swapu nie znaczy, że transakcja jest tania, jeśli price impact jest wysoki.
- Onchain nie znaczy automatycznie uczciwie dla użytkownika. MEV, slippage i toksyczne tokeny nadal są realne.
- Concentrated liquidity wymaga więcej uwagi niż pasywne wrzucenie tokenów do puli.
AMM ukrywa ryzyko pod prostym przyciskiem swap
Interfejs może wyglądać jak zwykła wymiana, ale wynik zależy od płynności, price impact, slippage, gazu i ryzyka samego tokena. Przy mało płynnych aktywach nawet poprawnie wykonany swap może być bardzo niekorzystny.