Impermanent loss
Różnica w wartości między trzymaniem tokenów w puli płynności a trzymaniem tych samych tokenów poza pulą. Kiedy cena jednego z tokenów zmienia się względem drugiego, AMM automatycznie przebalansowuje skład puli — i LP wychodzi z mniejszą ilością tego, który podrożał. Jeśli ceny wrócą do pierwotnej proporcji, strata znika. Jeśli nie — staje się trwała.
Dlaczego pula zmienia skład twoich tokenów
Kiedy wrzucasz tokeny do puli, nie siedzą one spokojnie i nie czekają. Pula działa jak automatyczny kantor — ktoś kupuje ETH, ktoś sprzedaje USDC, i za każdym razem proporcja tokenów w puli się zmienia. AMM utrzymuje cenę przez proporcję — im więcej ETH w puli, tym tańszy ETH.
Jeśli ETH nagle podrożeje na zewnętrznych giełdach, w puli nadal będzie "stary" kurs. Arbitrażyści natychmiast to wykorzystają — kupują tani ETH z puli i sprzedają drożej gdzie indziej. Robią to tak długo, aż cena w puli zrówna się z rynkową. Efekt: pula ma teraz mniej ETH (bo był kupowany) i więcej USDC.
Ty jako LP masz udział w tej puli — więc masz teraz mniej ETH i więcej USDC niż wpłaciłeś. ETH tymczasem podrożał. Gdybyś po prostu trzymał go w portfelu, miałbyś go więcej. Ta różnica to właśnie impermanent loss.
Konkretny przykład z liczbami
Wpłacasz do puli: 1 ETH i 2000 USDC, gdy ETH kosztuje 2000 USD. Łączna wartość: 4000 USD.
ETH rośnie do 4000 USD. Arbitrażyści rebalansują pulę. Po przeliczeniu masz teraz około 0,71 ETH i 2828 USDC — razem ok. 5657 USD.
Gdybyś trzymał 1 ETH + 2000 USDC w portfelu: 4000 + 2000 = 6000 USD. Impermanent loss: ok. 343 USD, czyli ~5,7% względem trzymania. Uwaga: mimo to masz więcej niż wpłaciłeś (5657 > 4000) — strata jest tylko względem alternatywy, nie względem wkładu.
Jak duży może być impermanent loss
- Cena rośnie 1,5x
- ~2% straty względem trzymania w portfelu
- Cena rośnie 2x
- ~5,7% straty względem trzymania w portfelu
- Cena rośnie 3x
- ~13,4% straty względem trzymania w portfelu
- Cena rośnie 5x
- ~25,5% straty względem trzymania w portfelu
- Cena rośnie 10x
- ~42,5% straty względem trzymania w portfelu
Kiedy "nietrwały" staje się trwały
"Impermanent" oznacza, że jeśli ceny wrócą do proporcji z momentu wpłaty, strata znika. Gdyby ETH z przykładu wrócił do 2000 USD, twoja pozycja LP byłaby warta dokładnie tyle co na początku (plus zebrane opłaty).
Problem w tym, że ceny rzadko wracają dokładnie tam, gdzie były. Altcoin, który stracił 80% wartości względem ETH, praktycznie nigdy nie wróci do pierwotnej proporcji. W takich przypadkach impermanent loss jest de facto trwały — realizujesz go w momencie wypłaty z puli.
Dlatego wielu badaczy DeFi uważa termin "impermanent" za mylący i proponuje "divergence loss" (strata rozbieżności) — bo naprawdę chodzi o to, że pula rebalansuje się przeciwko tobie, gdy ceny się rozjeżdżają.
APY puli nie uwzględnia impermanent loss
Wyświetlany APY przy puli to opłaty i nagrody — bez odjęcia impermanent loss. Możesz zarobić 20% APY i wyjść na minus, jeśli jeden z tokenów mocno się poruszył. Dla par stablecoinów (USDC/USDT) impermanent loss jest pomijalny — ceny prawie się nie rozjeżdżają. Dla par ETH/altcoin przy dużych ruchach cenowych opłaty często nie nadrabiają straty.
Kiedy impermanent loss jest mały, a kiedy duży
- Mały — para stablecoinów (USDC/USDT, USDC/DAI): ceny prawie się nie rozjeżdżają, IL jest pomijalny.
- Mały — para silnie skorelowanych aktywów (ETH/stETH, BTC/WBTC): poruszają się razem.
- Duży — ETH lub BTC w parze z małym altcoinem: altcoiny mają dużą zmienność względem ETH/BTC.
- Bardzo duży — skoncentrowana płynność (Uniswap v3) w wąskim zakresie cenowym: gdy cena wyjdzie poza zakres, pozycja jest w 100% w słabszym aktywie i przestaje zarabiać opłaty.