Rynek opłat
Rynek opłat, po angielsku fee market, to mechanizm wyceny ograniczonego miejsca w blokach, w którym użytkownicy płacą za uwzględnienie swoich transakcji.
Czym jest rynek opłat
Blockchain ma ograniczoną przepustowość. W jednym bloku mieści się tylko określona ilość danych, obliczeń albo transakcji.
Gdy więcej użytkowników chce wejść do bloku niż sieć może obsłużyć od razu, zaczyna działać rynek opłat. Transakcje konkurują ekonomicznie o priorytet.
Dla użytkownika rynek opłat decyduje o tym, czy transakcja wejdzie szybko, będzie czekać, czy wymaga podbicia opłaty.
Jak różne sieci wyceniają miejsce
- Bitcoin
- Użytkownicy płacą opłatę zależną od rozmiaru transakcji w vB. Minerzy zwykle wybierają transakcje o wyższej opłacie za jednostkę danych.
- Ethereum
- Po EIP-1559 opłata ma część bazową i priority fee. Base fee jest ustalana przez protokół i spalana.
- Solana
- Opłaty są powiązane m.in. z compute units i lokalną konkurencją wokół programów lub kont.
- Layer 2
- Użytkownik płaci za wykonanie na Layer 2 oraz pośrednio za publikację danych na warstwie bazowej.
- Mempool
- Mempool pokazuje kolejkę transakcji czekających na uwzględnienie, jeśli dana sieć ma publiczny mempool.
Ethereum i EIP-1559
Ethereum ma rynek opłat z opłatą bazową, która zmienia się blok po bloku. Jeśli bloki są bardziej zapełnione niż cel protokołu, opłata bazowa rośnie.
Użytkownik może dodać priority fee, czyli napiwek za szybsze uwzględnienie. Portfel zwykle proponuje ustawienia automatycznie.
Taki model poprawia przewidywalność opłat. Konkurencja o miejsce w blokach nadal istnieje, a przy dużym popycie koszt transakcji może szybko rosnąć.
Bitcoin i konkurencja o miejsce w bloku
W Bitcoinie użytkownik płaci za rozmiar transakcji w wirtualnych bajtach. Im wyższa opłata za vB, tym atrakcyjniejsza transakcja dla minerów.
Podczas przeciążenia transakcje z niską opłatą mogą czekać długo w mempoolu. Użytkownicy często korzystają wtedy z estymatorów opłat.
Ten mechanizm jest szczególnie ważny w długim terminie, bo opłaty transakcyjne mają coraz większe znaczenie wraz ze spadkiem nagrody za blok po kolejnych halvingach.
Co to zmienia dla użytkownika
- Warto sprawdzać opłaty przed wysłaniem transakcji.
- Przy mało pilnych operacjach można poczekać na niższy popyt.
- Zbyt niska opłata może spowodować długie oczekiwanie.
- Podbicie opłaty pomaga tylko wtedy, gdy portfel i sieć wspierają taki mechanizm.
- Na L2 koszt może zależeć od opłat L2 i kosztu publikacji danych na Ethereum.
Najczęstsze błędne założenia
- Rynek opłat to system wyceny ograniczonego miejsca w bloku, a nie samo zjawisko wysokich opłat.
- Niskie opłaty mogą wynikać z niższego popytu, innej konstrukcji technicznej albo subsydiowania.
- Szybka sieć też może mieć konkurencję o priorytet przy dużym popycie.
- Wysoki gas limit nie przyspiesza transakcji. Priorytet zależy od ceny, napiwku albo mechaniki danej sieci.
- Opłaty są częścią bezpieczeństwa ekonomicznego wielu sieci.
Miejsce w bloku jest ograniczonym zasobem
Rynek opłat powstaje dlatego, że użytkownicy konkurują o ograniczoną przepustowość. Tanie transakcje nie są gwarantowane przez sam fakt, że blockchain działa szybko.