Gas

Ethereum to sieć, w której każdy węzeł (ang. node) weryfikuje każdą transakcję. Bez limitu obliczeniowego jedna transakcja mogłaby uruchomić nieskończoną pętlę i paraliżować całą sieć. Gas rozwiązuje ten problem: każda operacja ma przypisany koszt w jednostkach gazu, a transakcja może zużyć co najwyżej tyle, ile wynosi jej limit. Jeśli obliczenia skończą się wcześniej, nadwyżka gazu wraca do nadawcy. Jeśli zabraknie gazu przed zakończeniem transakcji, ta się cofa – ale gas jest już zapłacony, bo sieć wykonała obliczenia.

Prosta zasada: im bardziej złożona operacja, tym więcej gazu. Zwykły przelew ETH kosztuje dokładnie 21 000 jednostek gazu. Transfer tokenu ERC-20 – 45 000–65 000. Swap na Uniswap v3 – 120 000–180 000. Deployment nowego smart kontraktu – nawet kilka milionów jednostek. Gas jest więc równocześnie systemem antyspamowym i rynkiem priorytetów dla walidatorów.

Do sierpnia 2021 roku Ethereum używało prostej aukcji cenowej: użytkownicy licytowali cenę gazu, a górnicy wybierali najwyższe oferty. System był nieprzewidywalny i prowadził do przepłacania. EIP-1559 zastąpił go modelem dwukomponentowym, który działa po dziś dzień.

Opłata bazowa (ang. base fee) jest ustalana przez protokół, nie przez użytkownika. Rośnie o maksymalnie 12,5% jeśli poprzedni blok był więcej niż w połowie pełny, i maleje o tyle samo gdy był mniej niż w połowie pełny. Automatyczna regulacja sprawia, że opłata bazowa dąży do poziomu, przy którym bloki są przeciętnie w połowie zapełnione. Kluczowe: opłata bazowa jest spalana – wyłączona z obiegu, nie trafia do walidatorów.

Napiwek (ang. priority fee, tip) to kwota, którą użytkownik dodaje dobrowolnie, żeby zachęcić walidatora do szybszego uwzględnienia transakcji. Napiwek trafia do walidatora, który zaproponował blok. W spokojnych warunkach rynkowych 1–2 gwei wystarczy. Podczas gorących mintów NFT czy masowych likwidacji napiwki bywają wielokrotnie wyższe.

Na sieciach warstwy drugiej (ang. Layer 2), takich jak Arbitrum, Optimism czy Base, użytkownicy płacą opłatę składającą się z dwóch części: kosztu wykonania na L2 (zwykle kilka centów) i kosztu publikacji danych na Ethereum (L1). Od marca 2024, gdy weszły w życie bloby (ang. blobs), ta druga część jest wielokrotnie niższa. W praktyce transakcje na L2 kosztują dziś ułamki centa w normalnych warunkach.

Portfele na L2 zazwyczaj pokazują łączną opłatę w dolarach, ukrywając dwukomponentową strukturę. Warto jednak wiedzieć, że ta struktura istnieje – podczas skokowego wzrostu aktywności na Ethereum mainnet koszt L2 też rośnie, nawet jeśli sama sieć L2 nie jest zatłoczona.